Bonanza voor juristen! Zonder staatssteun wil overheid ziekenhuis redden

Staatssteun voor ziekenhuis?De overheid als financier van marktpartijen is een gevoelig onderwerp. En een juridisch mijnenveld. Staatssteun? Als bedrijfskundige heb ik zulke constructies vaak met juristen uitgeplozen. Bovendien was ik direct betrokken bij meerdere rechtszaken over dit interessante onderwerp. Alarmbellen gaan af als ik lees over de plannen van o.a. provincie Groningen om een ziekenhuis te redden.

De casus. In een samenwerking tussen (semi)overheden en marktpartijen moet in Oost–Groningen een nieuw ziekenhuis van € 100 miljoen verschijnen. Goede zorg in de buurt. Meer werkgelegenheid in deze krimpregio. Marktconform – dus geen staatssteun. Wie kan daar tegen zijn? De provincie verstrekt een achtergestelde lening van € 10 miljoen. Een ander ziekenhuis (UMCG) doet een kapitaalinjectie in OZG (€ 14 miljoen) en verstrekt een garantie (€ 6 miljoen). Specialisten treden in loondienst en gaan minder verdienen. Zorgverzekeraars sluiten langdurige contracten met het nieuwe hospitaal – de Ommelander Ziekenhuis Groep (OZG). Dat krijgt zo een omzetgarantie. Iedereen helpt mee. Dit alles moet banken overtuigen de resterende +/- € 70 miljoen voor nieuwbouw uit te lenen*. Streekziekenhuis gered.

De plannen zijn aangemeld bij toezichthouders Nederlandse Zorg Autoriteit en Autoriteit Consument en Markt. Zij gaan toetsen op o.a. concentratie en marktverstoring**. Maar let op, er is nog veel meer: er zijn ook Europese staatssteun regels en wetten voor de nationale mededinging.
Bij dit soort constructies komt staatssteun traditioneel als eerste om de hoek kijken. Hostel ScheemdaDaar maak ik me nog niet gelijk zorgen om. Wellicht naïef – ik weet namelijk niet hoe internationaal de zorgmarkt is. Scheemda heb ik opgezocht in de wikipedie. Zoals ze zelf zeggen: “Scheemde is n dörp en war n gemainte in de provìnzie Grunnen.” Het is er mooi; een kwartiertje van Duitsland. Zolang Duitse patienten thuis blijven, zal er niet snel sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun (interstatelijke marktverstoring is daarvoor namelijk één van de vereisten).

Waar ik me veel meer zorgen om maak, is marktverstoring door handelen van de provincie. Dan gaan concurrenten klagen.  Groningen besloot een achtergestelde lening te willen verstrekken tegen “een marktconform rentetarief”***. Heeft de provincie de belangen van andere Nederlandse zorgaanbieders toen zorgvuldig afgewogen? Rechter willen wel eens oordelen dat dit onvoldoende is gebeurd; de algemene beginselen van behoorlijk bestuur blijken onvoldoende gevolgd. En als het geld eenmaal is toegezegd, doemt het volgende probleem op. Politici willen dit soort reddingen soms tè graag. Zij laten zich verblinden door de wens goed te doen. Zij willen die ene mooie bloem aan de rand van het ravijn plukken. Eeuwige roem. Het plan voldoet in aanvang nog net aan de wet. Maar wat als straks de banken extra zekerheden gaan eisen om aan boord te stappen? Of als er over drie jaar bijgestort moet worden om de bouw af te maken? Politici zijn dan snel geneigd teveel water bij de wijn te doen om het project te redden. Dan heb je de poppen pas ècht aan het dansen.

Stel: over een paar jaar staat het OZG er. Een andere zorgaanbieder kan aantonen dat marktverstorende handelingen van de overheid hebben geleid tot de realisatie van het OZG. En wel op zo’n wijze dat zijn klanten zijn overgestapt naar OZG. Waardoor hij (de concurrent) omzetschade lijdt. Als hij hier in slaagt, zal de rechter de overheid veroordelen deze schade te vergoeden. En, ooh gruwel, voor het OZG: eisen dat de bevoordeling stopt. Zo’n vonnis is al vaker geveld. De provincie Groningen is gewaarschuwd (en het verbaast me niet indien een andere participant in de constructie, UMCG, juridisch ook kwalificeert als overheid, zodat die ook op haar tellen moet letten).

Kan een overheid dan niets? Jazeker wel. De speelruimte is echter klein. Het is begrijpelijk dat “men” een regio of sector die het moeilijk heeft, wil helpen. Zover ik weet, biedt de wet echter geen mogelijkheden een bepaalde marktpartij voordelen te verstrekken als die hulp andere marktpartijen benadeelt. Zodat een partij die zulke extra hulp niet krijgt en schade lijdt, terecht kan proberen gelijk te halen bij de rechter. Ondanks goedkeuring van een NZa of ACM.
Kortom: als de banken al over de brug komen met geld voor de bouw, ben ik benieuwd hoe dit dossier zich komende jaren ontwikkelt. Wel goed voor de werkgelegenheid van juristen, overigens.

_____

 

 

 

* De gesprekken met banken moeten blijkbaar nog beginnen. Of banken etc. € 70 miljoen willen uitlenen voor nieuwbouw in deze geplaagde krimp- en aardbevingsrisico-regio, betwijfel ik overigens. Helemaal omdat het een gebouw is waar je niet veel anders mee kan doen als de eigenaar / exploitant failliet gaat. Niemand legt zulke bedragen op tafel als OZG het niet redt. De 30% verlies die de andere partijen bij een faillissement eerst pakken, is te weinig om de banken hier schoon uit te laten springen. De banken zullen meer zekerheden willen dan alleen het gebouw als onderpand. (Deze situatie heb ik al eens mogen meemaken – waarbij er dus uiteindelijk een faillissement kwam. Het betreffende gebouw leek volgens velen op een ziekenhuis, maar had een geheel ander single-purpose ontwerp. De waardedaling bleek ver boven de 30%. Bovendien stond dit gebouw midden in een bloeiende stad).

** Zij zullen zich o.a. moeten uitlaten over de wenselijkheid dat zorgverzekeraars bij OZG langjarige inkoopcontracten sluit. Een schril contrast met de continue gevechten die ziekenhuizen in de randstad moeten leveren met de soms bijna monopolistisch opererende verzekeraars. OZG buurman het Martiniziekenhuis meldde zich al bij de toezichthouders. En er zullen zich wel meer klagende ziekenhuizen bijvoegen, ook van verder weg. Toetsen (al dan niet bij de rechtbank) of een level-playing field wordt verstoord, lijken me opportuun.

*** En het kromme bij dit mantra is altijd: als dat tarief marktconform is, heb je ook geen overheid nodig. Dan pakt de markt dit uit zichzelf op! Gezien het risico lijkt 10% mij in dit geval overigens nog te laag. Wie weet staat het % straks openbaar in de stukken van Provinciale Staten – maar ik verwacht van niet.