Is kostbare publieke overstroming te voorkomen?

Help bij waterschadeAfgelopen tijd spookt het flink aan de andere kant van de wereld. Orkanen Harvey en Irma houden huis. Met regenbuien van Bijbelse proportie: een dump van vijftig miljoen Olympische zwembaden op Texas, Louisiana, Tennessee en Kentucky. Zulk natuurgeweld maken we in Nederland gelukkig niet mee. Moody’s schat de schade tussen de 150 en 200 miljard dollar in de Verenigde Staten. Tel daar tenminste 10 miljard dollar bij voor het Caribisch gebied. Dergelijke storm en overstroming gaat altijd gepaard met persoonlijk leed en financiële schade. Geheel voorkomen kan niet. Maar kan het niet wat minder?

Averechtse staatsverzekering
Een belangrijke aanjager van de omvangrijke schade in de VS is het National Flood Insurance Program. Deze federale schadeverzekering voor overstroming is gestart in 1968. Het idee was dat dit programma er aan zou bijdragen dat er geen nieuwe gebouwen zouden komen in gebieden die eens in de honderd jaar (of vaker) onder zouden lopen. En vernielde gebouwen in overstroming gebieden zouden niet worden herbouwd.

In 1998 verscheen een alarmerend rapport van de National Wildlife Association: het programma werkte niet naar behoren en is veel te duur. Hervorming was nodig. Een extreem voorbeeld was een woning die in achttien jaar zestien keer was overstroomd. Het huis met een waarde van $ 115.000 ontving $ 800.000 aan verzekeringsgeld.
Dat was 1998. Er is sindsdien amper iets veranderd. Obama zette een paar stapjes de goede kant op. Trump gooide die de week voor Harvey in de prullenbak. Het meest sprekende voorbeeld anno 2017 (pre-Harvey): een woning van $ 69.000 in Mississippi die in 32 jaar 34 keer overstroomde. De eigenaar kreeg $ 663.000 uitgekeerd om de schade te herstellen (als je bouwvakker bent, best een interessant business model, overigens).

Logisch nadenken
Bestaande probleemhuizen worden dus onvoldoende aangepakt. Hoe staat het dan met nieuwe gebouwen? Voorkomen de regels van het overstroming programma dat er op verkeerde plekken wordt gebouwd? Nee dus. Een stad als Houston groeit snel (1,6 miljoen inwoners in 1990, 2,3 miljoen nu). En zoals dat helaas gaat: juist de plekken waar je het vanuit regenbestendigheid niet wil bouwen, waren goed beschikbaar. De laag gelegen vlaktes die slechte afwateringscapaciteit hebben. Sterker nog, als ik het goed begrijp, zijn ook gebieden die wij zouden aanmerken als een buffer / soort van uiterwaard veelvuldig gebruikt om nieuwe wijken te ontwikkelen. Houston is dan ook bekend om haar no-zoning beleid. Er is geen stedenbouwkundig plan van betekenis. Anything goes. Iedereen doet maar wat. De gevolgen kennen we uit het nieuws. Ondertussen betaalt de Amerikaanse belastingbetaler het tekort. Het verzekeringsprogramma staat $ 25 miljard in het rood – zonder dat de 2017 schades zijn meegeteld.

Zoals het klokje thuis tikt …
Het is natuurlijk makkelijk om te denken dat we hier in Nederland alles beter doen. Wij hebben per slot van rekening al duizend jaar onze waterschappen. Met dit orgaan en andere tradities bouwen we als gemeenschap met elkaar aan ons gezamenlijk belang. Het resultaat zouden eenlingen nooit zelf kunnen bereiken. Met dergelijk “communisme” trek je in een Republikeins Texas geen stemmen. Dus wij hebben stevige dijken en stormvloedkeringen.

Je hebt er echter niets aan dijken als het enorm regent. Daarom wordt er steeds meer en beter nagedacht over afwatering bij hoosbuien. Zo bouwde Rotterdam de Ondergrondse Waterberging Museumparkgarage waar 10 miljoen liter in past. Het Rijk verbetert doorstroming van rivieren met een omvangrijk programma. Groene daken en (door gemeente verplichte) regentonnen ontlasten riolen. Door al deze ingrepen wordt de wateroverlast en -schade beter behapbaar.

Nederlandse publieke overstroming verzekeringsprogramma’s met perverse prikkels ken ik niet. Sterker: wie klaagt dat de Staat moet compenseren omdat commerciële verzekering tegen natuurgeweld te duur is, krijgt nul op rekest. En een commerciële verzekeraar haalt het niet in z’n hoofd om (zonder passende mega-premie) dekking te bieden voor dit soort schades. Het gevolg: alleen met passend ontwerp bouw je in een risicogebied; dan bedenk je drijvende en amfibische woningen. Why not?

Dus ja, ik concludeer dat we het in Nederland ook op dit gebied toch eigenlijk prima op orde hebben! Niet voor niets dat dat mensen als onze koning en watergezant Henk Ovink hun best doen Nederlandse kennis op dit gebied te exporteren.

 

 

PS: Als nabrander een korte duurzaamheidsparagraaf. Wat heeft klimaatverandering nou met regen en storm te maken, vroeg ik me altijd af. Welnu, de aarde warmt op. Door warmere aarde en zee verdampt er meer water. En warmere lucht kan meer water bevatten dan koude lucht. Dus daarom zijn regenbuien heftiger. En, zoals ‘Houston’ laat zien: op sommige plekken valt dan een meter regen in 24 uur. Qua wind is er niet zo’n logisch verband. Het aantal heftige stormen zal naar verwachting niet toenemen door klimaatverandering; de heftigheid wellicht wel.